Województwo wielkopolskie

Z Wikipodróży
Świat > Eurazja > Europa > Europa Środkowa > Polska > Województwo wielkopolskie
Skocz do: nawigacja, szukaj
Województwo wielkopolskie
POL województwo wielkopolskie COA.svg
Lokalizacja
Greater Poland in Poland (+rivers).svg
Flaga
POL województwo wielkopolskie flag.svg
Główne informacje
Stolica Poznań
Strefa czasowa

Województwo wielkopolskie – województwo w środkowo-zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej Warty; dzieli się na 4 miasta na prawach powiatu, 31 powiatów i 226 gmin, siedzibą władz województwa jest Poznań.

Charakterystyka[edytuj]

Geografia[edytuj]

Wielkopolska leży na Nizinie Wielkopolskiej oraz na Pojezierzu Wielkopolskim. Głównymi rzekami regionu są: Warta, Noteć, Prosna oraz Obra. Północna część regionu to fragment Pojezierza Południowopomorskiego i Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej, środkowa to Pojezierze Wielkopolskie i Pradolina Warciańsko-Odrzańska, a południowa należy do Pojezierza Leszczyńskiego, Niziny Południowowielkopolskiej i Wału Trzebnickiego. Powierzchnia regionu została ukształtowana w większości przez lądolód skandynawski, który ustąpił z tych terenów 12-10 tys. lat temu – stąd liczne (szczególnie w zachodniej i północnej części regionu) jeziora.

Wbrew obiegowej opinii o Wielkopolsce jako regionie płaskim, aż 40% powierzchni zajmuje teren pagórkowaty, 50% – falisty, a jedynie 10% to płaskie równiny. Najwyższym punktem regionu jest Kobyla Góra w paśmie Wzgórz Ostrzeszowskich (282 m n.p.m.), najniższy z kolei punkt leży w dolinie Noteci koło Krzyża (31 m n.p.m.).

Fauna i flora[edytuj]

Lasy zajmują 25,3% powierzchni województwa, czyli nieco poniżej średniej krajowej, która wynosi 28,4%. Najmniej lasów jest w powiecie kolskim (10,8%), z kolei najbardziej zielony jest powiat czarnkowsko-trzcianecki (50,4%) Największe kompleksy leśne rozciągają się miedzy Wartą a Notecią. Obszar ten zajmuje Puszcza Notecka. Duże kompleksy znajdują się także na północ od Piły, na północ od Zbąszynia, miedzy Krotoszynem a Ostrzeszowem, a także na północ i południe od Poznania, gdzie rozciąga się Puszcza Zielonka oraz Wielkopolski Park Narodowy. W województwie dominuje drzewostan iglasty.

Klimat[edytuj]

Klimat województwa wielkopolskiego charakteryzuje się mniejszymi niż w innych regionach Polski wahaniami temperatur. Lata tu są ciepłe,a zimy łagodne. Województwo należy do najbardziej suchych obszarów kraju. Roczna suma opadów średnio wynosi 500-550 mm. Na wschodzie regionu opadów jest jeszcze mniej, bo 450 mm. Powoduje to stepowienie terenu na tym obszarze. Okres wegetacji jest w województwie długi. Wynosi on średnio 210-220 dni.

Historia[edytuj]

Dojazd[edytuj]

Pociągiem[edytuj]

Głównym (co nie oznacza, że jedynym) węzłem kolejowym regionu jest Poznań, dokąd można dojechać z niemal każdego zakątka Polski. Ważniejsze połączenie dalekobieżne:

  • Szczecin (przez Szamotuły, Wronki, Krzyż, Stargard) – 10-12 na dobę (tylko pospieszne i ekspresy)
  • Kołobrzeg / Koszalin / Słupsk – do 8 na dobę (w sezonie), w tym 2 osobowe całoroczne
  • Trójmiasto (przez Gniezno, Inowrocław, Bydgoszcz, Tczew) – 6-8 na dobę (tylko pospieszne) + po 2 osobowe do Bydgoszczy i Torunia
  • Olsztyn (przez Gniezno, Toruń) – 3 na dobę (tylko pospieszne)
  • Warszawa (przez Konin, Kutno) – kilkanaście na dobę, w większości klasy Ex, IC, IC+, EC, TLK, zaledwie 1 pospieszny – nocą
  • Łódź (na ogół przez Ostrów Wielkopolski, Kalisz) – 6 na dobę, w tym większość osobowych lub przyspieszonych
  • Kraków (większość przez Wrocław, Opole, Katowice) – do 10 na dobę, w tym 4 do Przemyśla
  • Katowice (większość przez Wrocław, Opole) – do 12 na dobę
  • Wrocław (przez Leszno) – ponad 20 na dobę, duży wybór i dobry czas jazdy, na ogół szybciej niż szosą, od osobowych przez przyspieszone, pospieszne, do ekspresów i IC
  • kurorty w Sudetach: Szklarska Poręba – do 3 dziennie (2 całoroczne przyspieszone + pospieszny w sezonie), Kudowa-Zdrój – również 3 dziennie (2 całoroczne przyspieszone + pospieszny w sezonie).

Oprócz Poznania ważniejszymi węzłami są:

Piła – stąd dojedziemy do:

  • Gorzowa Wielkopolskiego (czasem z przesiadką w Krzyżu) i dalej Kostrzyna, gdzie możliwe są przesiadki na Berlin
  • Kołobrzegu / Koszalina / Słupska (więcej połączeń w sezonie letnim)
  • Bydgoszczy / Torunia / Włocławka – kilka pospiesznych na dobę, do Bydgoszczy również dość liczne osobowe

Leszno – dojazd do:

  • Zielonej Góry (przez Głogów)
  • Gostynia
  • zatrzymują się tu wszystkie pociągi (również Ex i IC) na trasie PoznańWrocław

Ostrów Wielkopolski – możliwy dojazd do:

Samochodem[edytuj]

Autobusem[edytuj]

Samolotem[edytuj]

Jedynym pasażerskim portem lotniczym regionu jest Poznań – Port Lotniczy Ławica im. Henryka Wieniawskiego znajduje się zaledwie 7 km od ścisłego centrum miasta (hotele, dworzec, Międzynarodowe Targi Poznańskie) i oferuje ponad 20 destynacji (4 normalnokosztowe, pozostałe to tanie linie), w tym 3 krajowe (Warszawa, Kraków, Szczecin). Poznański port jest jednym z najnowocześniejszych w Polsce, a dojazd do śródmieścia (7 km) zajmuje przeciętnie 20-25 minut.

Regiony[edytuj]

Wielkopolska jest relatywnie spójnym regionem, ale występują tu (jak w innych częściach kraju) dzielnice historyczne:

  • Wielkopolska właściwa – obejmująca centrum województwa, z Poznaniem, Lesznem
  • Wielkopolska wschodnia – rejon Gniezna, Konina, Kalisza – pozostałość to piastowskim jeszcze (XII-XIII wiek) podziale Wielkopolski na ziemię poznańską i gnieźnieńsko-kaliską, ugruntowany dodatkowo istniejącym od 1000 roku podziałem na diecezje poznańską i gnieźnieńską.
  • tzw. „Region Kozła” – od regionalnej nazwy instrumentu muzycznego ‘dudy’ – okolice Wolsztyna i Nowego Tomyśla
  • Pałuki – historyczny region na pograniczu Wielkopolski i Kujaw. Dziś stolica jego wielkopolskiej części jest Wągrowiec
  • Krajna – północno-wschodnie rubieże województwa – okolice Piły, Złotowa, czasem zaliczane już do Pomorza Wschodniego

Należy też wspomnieć, iż od wprowadzenia nowego podziału administracyjnego w 1999 roku, poza granicami administracyjnej Wielkopolski znalazły się m.in.: Gorzów Wielkopolski, wschodnia część ziemi lubuskiej (Wschowa, Sulechów) czy okolice StrzelnaMogilnaŻnina, które przypadły województwu kujawsko-pomorskiemu.

Powiaty[edytuj]

Na terenie województwa wielkopolskiego wyróżniamy następujące powiaty:

Powiaty województwa wielkopolskiego

Powiaty grodzkie[edytuj]

Powiaty ziemskie[edytuj]

Miasta[edytuj]

Głównymi miastami regionu są – oprócz Poznania – dawne miasta wojewódzkie, tworzące dziś nowe, większe województwo wielkopolskie:

a także:

Inne miejscowości[edytuj]

Wsie[edytuj]

Ciekawe miejsca[edytuj]

  • Dziewicza Góra (Pojezierze Wielkopolskie) – wzniesienie o wysokości 144,9 m n.p.m. na Pojezierzu Wielkopolskim, położone w Polsce, w województwie wielkopolskim. Wyniosłość względna to około 90 m. Najwyższe wzniesienie na terenie Parku Krajobrazowego Puszcza Zielonka. Teren wzniesienia jest objęty specjalnym obszarem ochrony siedlisk „Uroczyska Puszczy Zielonki”. Wzniesienie jest drugim co do wysokości w paśmie wzgórz moreny czołowej stadiału poznańskiego.
  • Kobyla Góra (Wzgórza Ostrzeszowskie) – najwyższe wzniesienie Wielkopolski (284 m n.p.m.) położone w paśmie Wzgórz Ostrzeszowskich. Na jej szczycie od 1999 r. znajduje się tzw. Krzyż Wielkopolski do którego prowadzą szlaki PTTK. Na szczycie znajdują się również pamiątkowe kamienie oraz dzwon im. Jana Pawła II – dar mieszkańców ziemi ostrzeszowskiej.
  • Puszcza Zielonka – duży kompleks leśny na północny wschód od Poznania, liczne szlaki piesze, rowerowe, wiele jezior z kąpieliskami i łowiskami. Na obrzeżach liczne kościółki drewniane oraz inne zabytki – choćby pałac i klasztor pocysterski w Owińskach.
  • Stobnica – mała wieś na południowo-zachodnim skraju Puszczy Noteckiej z jedną z nielicznych w Polsce hodowlą wilków (prowadzona przez katedrę zoologii poznańskiej Akademii Rolniczej)
  • Śmiełów – osada znana z Muzeum im. Adama Mickiewicza mieszczącego się w klasycystycznym pałacu, w którym latem 1831 r. przebywał Adam Mickiewicz.
  • We wsi Brzostków kościół pw. św. Jana Chrzciciela widoczny z daleka jest najciekawszym, choć nie jedynym wartym uwagi, obiektem. Wzniesiono go w 1840 r. na zniwelowanym w tym celu wzgórzu. Interesujący jest niedawno odnowiony dwór klasycystyczny zbudowany przed 1781 r. Budynek na planie prostokąta, parterowy, podpiwniczony. Z wysokim mansardowym dachem z lukarnami. W obu elewacjach piętrowe pozorne ryzality zwieńczone trójkątnymi naczółkami. Wokół krajobrazowy park (5 ha) ze stawem i pomnikowymi drzewami, m.in. 400-letnim dębem. Znajduje się jeszcze pozostałość folwarku z niezwykłym, neogotyckim spichlerzem zbudowanym ok. 1830 r. w formie obiektu obronnego z okienkami naśladującymi strzelnice, i ośmiobocznymi narożnikowymi... basztami zwieńczonymi krenelażem (architektonicznie jedna z najciekawszych tego typu budowli w kraju), także dawna kuźnia i czworak z XIX/XX w. Dzisiaj są w rękach prywatnych i można im się przyjrzeć zza parkanu. Tutaj został pochowany pułkownik Ludwik Szczaniecki, adiutant gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, uczestnik kampanii napoleońskich, dowódca 2 pułku jazdy kaliskiej doby powstania listopadowego.
  • Pawłowice – wieś położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Krzemieniewo, ok. 105 km na południe od Poznania. Główne zabytki Pawłowic to barokowo-klasycystyczny pałac hrabiów Mielżyńskich (w tym: sala kolumnowa, sala jedwabna, apartamenty dziedziców), a także kościół pod wezwaniem MB Śnieżnej, w którym pochowany jest m.in. generał Stanisław Kostka Mielżyński.

Transport[edytuj]

Kolej[edytuj]

Podstawą transportu w regionie jest zdecydowanie kolej. Głównym i najważniejszym węzłem jest Poznań, nieco mniej połączeń oferują węzły regionalne: Leszno, Ostrów Wielkopolski czy Piła. Najważniejszą linią regionu jest trasa z Warszawy via Konin, Wrześnię, Poznań w kierunku granicy zachodniej i dalej Berlina. Inne linie magistralne to:

Sieć linii głównych uzupełniają linie lokalne, którym w Wielkopolsce powodzi się chyba nieco lepiej niż w innych częściach kraju (w nawiasach orientacyjna liczba połączeń na dobę)

  • Piła – Wałcz (6)
  • Piła – Złotów – Chojnice (5 do 6)
  • PoznańWągrowiec – Gołańcz (8 do 10)
  • Poznań – Grodzisk WielkopolskiWolsztyn (7 do 9)
  • GnieznoWrześnia – Jarocin – Krotoszyn (i dalej Wrocław) (3 do 5)
  • Jarocin – Leszno (4)
  • Ostrów Wielkopolski – Krotoszyn – Leszno (5 do 8)
  • LesznoWolsztyn (5 do 6)
  • wschodnimi rubieżami regionu przebiega jeszcze słynna przedwojenna Magistrala Węglowa, mająca obecnie małe znaczenie w turystyce, tym bardziej że kursują nią zaledwie 4 pary pociągów osobowych na dobę plus dalekobieżne w sezonie letnim.

Na trasach z Wolsztyna do Poznania (odjazdy z Wolsztyna ok. 5:30 i ok. 11:30, a z Poznania ok. 9:30 i 15:30) oraz z Wolsztyna do Leszna (odjazd z Wolsztyna ok. 6:00, powrót z Leszna ok. 15:30) kursują – jako jedyne w Polsce planowe pociągi prowadzone parowozami. (Godziny podane są jako „około” ze względu na zmiany rozkładu jazdy, wynikające w szczególności z prac prowadzonych w węźle poznańskim).

Warto tu wspomnieć również o kolejkach wąskotorowych. Większość z nich służy wyłącznie celon turystycznym (kursy w wakacje, weekendowe itp), ale regionalną ciekawostką jest pierwsza, niezależna od PKP i prywatna linia kolejowa w Polsce: 23-kilometrowy odcinek od Starego Bojanowa (linia Poznań-Wrocław) przez Śmigiel do Wielichowa. Codziennie w trasę wyrusza tu kilkanaście pociągów. Rozkład: http://www.skpl.kalisz.pl (operator obsługuje tez niektóre inne trasy wąskotorowe – patrz niżej) Ponadto pociągi po wąskich torach (często tylko towarowe, ale z możliwością zamówienia kursu wycieczkowego) kursują na trasach:

  • Stare Bojanowo – Śmigiel (SKPL) [1]
  • Środa Wielkopolska – Zaniemyśl
  • Pleszew – Pleszew Miasto (SKPL) [2]
  • Opatówek – Turek (SKPL) [3]
  • Gniezno – Witkowo [4]
  • rejon Białośliwia (koło Piły) mailto:zarzad@twkp.most.org.pl
  • przez zupełnie skrajnie wschodni kawałek Wielkopolski przebiega też fragment trasy Krośniewickiej Kolei Dojazdowej (SKPL)

Wyjazd[edytuj]

Warto zobaczyć[edytuj]

Perłami regionu są pierwsze stolice (liczba mnoga !) Polski z X-XI wieku z licznymi zabytkami z okresu Pierwszych Piastów:

  • dwa najważniejsze ośrodki Państwa Piastów, czyli Gniezno i Poznań
  • oraz inne, odgrywające mniejszą rolę we wczesnym średniowieczu, a dziś wioski: Giecz i Ostrów Lednicki

Innymi dużymi miastami regionu wartymi spędzenia tam przynajmniej paru godzin są:

Mniejsze miasta z ciekawymi zabytkami, tradycjami to m.in.:

  • Kórnik (18 km na południowy wschód od Poznania) z neogotyckim (choć starszym w swej genezie) zamkiem, ogrodem dendrologicznym i bogatą w eksponaty najwyższej klasy Biblioteka Kórnicką
  • Rogalin (16 km na południe) z barokowo-klasycystycznym pałacem, ze słynną kolekcją malarstwa rodziny Raczyńskich, powozownią i nie mniej znanymi dębami: Lechem, Czechem i Rusem.
  • Puszczykowo (15 km na południe) z muzeum podróżniczym Arkadego Fiedlera, siedzibą dyrekcji Wielkopolskiego Parku Narodowego (wraz z muzeum przyrodniczym) i pięknymi willami w przełomowej dolinie Warty
  • Swarzędz (tuż za granicami miasta przy wyjeździe w kierunku Konina-Warszawy) z jednym z nielicznych w Europie Skansenów Pszczelarstwa
  • Nowy Tomyśl z największym koszem świata oraz Muzeum Wikliniarstwa i Chmielarstwa
  • Szamotuły z niesamowitym Muzeum Ikon, Basztą Halszki i kościołem kolegiackim

W Wielkopolsce zdecydowanie warto często zjechać z głównych tras gdzieś w bok, aby obejrzeć np.:

  • Dobrzycę
  • Śmiełów
  • Gołuchów
  • Antonin
  • Kiszewo
  • Owińska
  • Szreniawę (15 km na południowy zachód od Poznania) z Muzeum Rolnictwa oraz wieżą widokową Bierbaumów
  • Lusowo (12 km na zachód od miasta) – kościółek drewniany i prywatne muzeum Dowódców Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
  • Chludowo (15 km na północ od miasta) – muzeum misyjne Ojców Werbistów, to właśnie stąd pochodził zmarły niedawno O. Zielazek
  • Uzarzewo (15 km na północy wschód od centrum) – z Muzeum Łowiectwa i Myślistwa
  • Kazimierz Biskupi
  • Kłodawę
  • Kobylniki (powiat szamotulski) to głównie pałac wzniesiony przez Zygmunta Gorgolewskiego dla Tadeusza Twardowskiego, drugiego ordynata (syna Teodora) w 1886 r., najeżony wieżami, wieżyczkami i wysokimi kominami sprawia dziś wrażenie bajecznej rezydencji. Utrzymany w bardzo dobrym stanie, mieści hotel i restaurację.
  • Wełnę z najstarszym w regionie kościółkiem drewnianym z sobotami oraz sąsiedni Jaracz z Muzeum Młynarstwa
  • Tarnowo Pałuckie z najstarszym zachowanym kościołem drewnianym w kraju (starszym od Dębna)
  • Ląd z jednym z najpiękniejszych w Polsce kompleksów pocysterskich
  • podobne kościoły i klasztory po Szarych Braciach w południowo-zachodniej Wielkopolsce w Przemęcie, wieleniu Zaobrzańskim i Obrze

Turystyka aktywna[edytuj]

Ciekawym pomysłem na spędzenie kilku lub nawet kilkunastu dni w Wielkopolsce może być zwiedzenie regionu z rowerowego siodełka. Całe województwo oferuje wiele lokalnhych lub regionalnych oznakowanych tras dla rowerzystów, a wszystkie szlaki przygotowywane prtzez Wielkopolski Urząd Marszałkowski mają od 2008 r. założony ślad GPS. Są to:

  • Szlak Stu Jezior (SSJ) wyruszający z Poznania na północny zachód przez Kiekrz, Szamotuły i kończący się na Pojezierzu Międzychodzko-Sierakowskim.
  • Piastowski Szlak Rowerowy – rozpoczynający się w Poznaniu nad jeziorem Malta (zbieg ulic Jana Pawła II i Baraniaka) i biegnący mniej więcej równolegle do trasy kolejowej do Gniezna przez Ostrów Lednicki, samo Gniezno i dalej przez Mogilno do Kruszwicy.
  • Transwielkopolska Trasa Rowerowa – Północ (TTR-N) łącząca skrajnie północne części regionu (Piła, Złotów) z Poznaniem.
  • Transwielkopolska Trasa Rowerowa – Południe (TTR-S), łącząca Poznań przez Jarocin, Gołuchów, Kalisz z malowniczymi Wzgórzami Ostrzeszowskimi na południu Wielkopolski
  • Ziemiański Szlak Rowerowy – łączący to, co w Wielkopolsce najbardziej typowe: liczne dworki, pałace, dawne majątki szlacheckie czy magnackie. Szlak rozpoczyna się w Mosinie (18 km na południe od miasta, dokąd można dojechać innym szlakiem przez Wielkopolski Park Narodowy) i prowadzi dalej na południe do Rawicza.
  • Bursztynowy Szlak Rowerowy – łączący miejscowości na wielkopolskim odcinku starożytnego Szlaku Bursztynowego; z Kalisza do Konina.
  • Nadwarciański Szlak Rowerowy – z Poznania na południe przez Mosinę (tu początek Szlaku Ziemiańskiego) i dalej – w większości nadwarciańskimi wałami przeciwpowodziowymi do Koła
  • Konwaliowy Szlak Kajakowy – malownicza trasa kajakarska po najpiękniejszych jeziorach Przemęckiego Parku Krajobrazowego- Parku położonego w południowo-zachodniej części województwa – 25 km od Wolsztyna ze słynną parowozownią; 40 km od Leszna jednego z głównych miast wielkopolski.

Plany podróży[edytuj]

Na dość dokładne zwiedzenie Wielkopolski potrzeba około tygodnia. Plan zwiedzania mógłby wyglądać mniej więcej tak:

Dzień 1 – przyjazd do Poznania, kilkugodzinne zwiedzanie miasta (tradycyjnie: Ostrów Tumski, Stare Miasto, Poznań XIX- i XX-wieczny). Popołudnie spędzone w kompleksie rekreacyjnym na Malcie + wizyta w browarach. Dzień kończymy zakupami w Starym Browarze lub kawką i czymś słodkim w jednej z licznych kafejek na Starym Mieście.

Dzień 2 – kontynuujemy zwiedzanie Poznania: Wzgórze Św. Wojciecha, Cytadela, Palmiarnia, rezerwat „Meteoryt Morasko”. Popołudniowy wyjazd np. do Kicina lub Wierzenicy (kościółki drewniane), do Swarzędza do skansenu pszczelarskiego lub do Chludowa do muzeum misyjnego Ojców Werbistów (poza tym też ładna świątynia w drewnie).

Dzień 3 – czas na okolice Poznania: pałac w Rogalinie, zamek i aroboretum w Kórniku, muzeum podróżnicze Arkadego Fiedlera w Puszczykowie, spacer po Wielkopolskim Parku Narodowym do Szreniawy, gdzie zwiedzamy Muzeum Rolnictwa i wieżę Birbaumów. Alternatywnie: sanktuarium Matki Boskiej w drewnianym kościółku w Sobocie, Powrót do Poznania.

Dzień 4 – całodniowy (i jeśli chce się to zrobić rzetelnie, to będzie to naprawdę cały dzień) wyjazd na Szlak Piastowski: Ostrów Lednicki, Gniezno i dalej albo południowa odnoga szlaku: Trzemeszno, Strzelno, Kruszwica albo północna: Biskupin, Wenecja, Żnin.

Dzień 5 – definitywnie opuszczamy Poznań: wyjazd na wschód: dawne grodzisko i kościół romański w Gieczu, potem kompleks pocysterski w Lądzie, później Konin, Kazimierz Biskupi i na koniec Kłodawa z największą czynną kopalnią soli w Polsce. Na nocleg warto udać się w okolice Kalisza.

Dzień 6 – spędzony w południowej Wielkopolsce: pałac w Russowie, Kalisz, pałac w Antoninie, zamek w Gołuchowie wraz z rezerwatem żubrów i największym głazem narzutowym w Wielkopolsce (Głaz Św. Jadwigi), kościółek drewniany w Ociążu, XII-wieczny kościół romański w Kotłowie.

Dzień 7 – udajemy się w kierunku barokowego Leszna, po drodze pełen niesamowitych polichromii oraz witraży autorstwa Józefa Mehoffera kościół w Jutrosinie. Jadąc dalej na północny zachód docieramy do Przemętu, potem kolejnego pocysterskiego opactwa w Obrze i Wolsztyna z jedyną w Europie czynną parowozownią, muzeum Roberta Kocha i ciekawym skansenem na przedmieściach.

Dzień 8 – koniec naszej wędrówki po regionie i powrót do Poznania. Po drodze jeszcze jedyne w Polsce Muzeum Pożarnictwa w Rakoniewicach, miejsce życia słynnego mieszkańca wozu cyrkowego: Michała Drzymały w Drzymałowie, największy kosz na świecie w Nowym Tomyślu oraz prywatne muzeum pszczelarskie (polecamy miód !!) i pałac w Wąsowie. I na koniec Szamotuły z Basztą Halszki.

Oczywiście ww. trasę można dowolnie modyfikować, ubogacać, skracać itp, a celem powyższego tekstu jest wyłącznie zainspirowanie turystów do poznania Wielkopolski.

Warto spróbować[edytuj]

Gastronomia[edytuj]

Bezpieczeństwo[edytuj]



Na niniejszej stronie wykorzystano treści ze strony: [5] opublikowanej w portalu Wikitravel; autorzy: w historii edycji; prawa autorskie: na licencji CC-BY-SA 1.0