Mazury

Z Wikipodróży
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mazury
Mazurÿ
Lokalizacja
Mazury na mapie adm. Polski.svg
Flaga
Flag of Masurians.svg
Herb
Coat of arms of Masuria.svg
Informacje
Państwo Polska
Stolica Ełk
Liczba ludności
Język polski
Kod samochodowy N
Strona internetowa

Mazury (dawniej również Mazowsze Pruskie, Mazury Pruskie, maz. Mazurÿ, niem. Masuren) – region geograficzno-kulturowy w północno-wschodniej Polsce.

Nazwa[edytuj]

Jan Grzenia podaje, że rzeczownik Mazur pochodzi od przedrostka maz- (brudzić, smolić, mazać) – pierwotnie słowo maź, oznaczało smołę i dziegieć, pochodzi od zamieszkujących tutejsze lasy smolarzy – do którego dodano przyrostek -ur. Wyraz Mazury, który stanowi liczbę mnogą, był znany dopiero od XV wieku.

Trzeba podkreślić, że Mazurami, czy też częściej Mazurami pruskimi (które to określenie pojawiło się dopiero w XIX wieku), nazywano osadników z Mazowsza i ich potomków, którzy zasiedlali te tereny od XIV wieku. Jednocześnie określenie Mazur odnosiło się do rdzennych mieszkańców Mazowsza.

Historia[edytuj]

Najstarsze odkryte osadnictwo na ziemiach mazurskich datowane jest na okres między XIII a V wiekiem p.n.e. (ślady kultury łużyckiej). W okresie około VI wieku p.n.e. można mówić o osadniczej kulturze kurhanów zachodniobałtyckich, której ślady pozostały m.in. na terenie dzisiejszego powiatu gołdapskiego. Z pierwszych stuleci n.e. pozostały ślady tzw. pogermańskiej kultury wielbarskiej. Około VI wieku n.e. wytworzyły się trzy większe wspólnoty plemienne: zespół galindzki, jaćwieski i estyjski.

Tereny Mazur w latach wczesnego średniowiecza zamieszkiwały plemiona pruskie, takie jak:

  • Galindowie – którzy zamieszkiwali prawie cały środkowy obszar dzisiejszych Mazur
  • Sasinowie – występowali na zachodnich terenach Mazur
  • Jaćwingowie – zamieszkiwali okolice dzisiejszego Ełka i Olecka

Plemiona te nigdy tworzyły jednolitego państwa i w XIII wieku nie były w stanie przeciwstawić się militarnej sile Krzyżaków. Jednocześnie odbywały się także misje chrystianizacyjne (m.in. biskupa Chrystiana), ale większy, zgubny dla Prusów wpływ miały działania wojenne. Po upadku powstań Prusów w 1283 ziemie zostały opanowane przez zakon.

Tereny współczesnych Mazur, zasiedlone osadnikami, w tym również mazowieckimi, podobnie jak sąsiednia Warmia stały się areną starań o uniezależnienie od zakonu krzyżackiego. W 1440 roku zawiązano Związek Pruski, który odegrał znaczącą rolę w tych staraniach, również militarnych, w kolejnych latach, niemniej jednak po wojnie trzynastoletniej i pokoju toruńskim w 1466 roku ziemie te pozostały w granicach Państwa Zakonnego. W 1525 roku weszły z kolei w skład wasalnych wobec Polski Prus Książęcych, co po sekularyzacji i procesie reformacji przesądziło o ewangelickim charakterze ludności.

Prusy Książęce pod panowaniem Hohenzollernów rychło podjęły starania o uniezależnienie się od Polski, niemniej jednak utrzymywano prawa językowe osadników polskich, zapewniając im opiekę religijną czy szkolnictwo, szczególnie w większych miastach, np. Ełku. Udziałem mieszkańców Mazur stały się ciężkie wydarzenia wojenne w XVII wieku, szczególnie najazdy tatarskie w epoce potopu szwedzkiego. Wydarzenia tamtego okresu przesądziły też o uwolnieniu się państwa pruskiego od brzemienia lennego, a wkrótce do koronacji króla Prus (1701). Rosnące znaczenie nowej monarchii (wspólnej z Brandenburgią) i jej udział w rozbiorze Polski w 1772 sprawił, że za Fryderyka II doszło do połączenia w jednych granicach dawnych ziem pruskich, Mazur i Warmii, jako prowincji Prusy Wschodnie.

Pruska polityka unifikacyjna zakładała większą jednolitość państwa, co oznaczało stopniowe usuwanie języka polskiego z życia publicznego na Mazurach, szkół, kościołów. Przeciwko takim działaniom występowali m.in. Gustaw Gizewiusz, Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, potem również Wojciech Kętrzyński. Działalność germanizacyjna, połączona z podporządkowaniem się większości Mazurów administracji państwowej, przyniosła jednak jednoznaczny efekt w okresie plebiscytu 1920 roku, kiedy to na Mazurach liczba głosów za Niemcami (Prusami Wschodnimi), niezależnie od bieżących działań represyjnych, wyniosła blisko 97%.

W okresie międzywojennym, a zwłaszcza hitlerowskim, wzmogły się prześladowania działaczy na rzecz polskości Mazur. W odróżnieniu od Warmii, gdzie powstało w latach 30. XX wieku kilkanaście szkół polskich, na Mazurach zdołano utworzyć tylko jedną, w Piasutnie, a jeden z nauczycieli, Jan Lanc, padł ofiarą morderstwa. Ludność przyznającą się, choćby konspiracyjnie, do polskości, spotkało duże rozczarowanie także po wojnie, kiedy ziemie znalazły się w granicach Polski. W większości zostali uznani za Niemców, do czego przyczyniała się ewangelicka wiara, odróżniająca ich nie tylko od sąsiadów z Warmii, ale i dużej liczby ludności napływowej z Kresów. W rezultacie tysiące Mazurów swoją ziemię rodzinną opuściły.

Współczesne Mazury słyną przede wszystkim z turystyki, co zawdzięczają bogactwie jezior[1].

Warunki naturalne[edytuj]

Pod względem geograficznym Mazury obejmują w większości teren Pojezierza Mazurskiego, część Wzniesienia Mławskiego i Garbu Lubawskiego oraz niewielki fragment Pojezierza Iławskiego.

To właśnie Kraina Wielkich Jezior Mazurskich, będąca częścią Pojezierza Mazurskiego przyciąga masę turystów, którzy chętnie wybierają się nad jeziora w rożnych celach. Trudno nie zachwycać się tym miejscem skoro występuje tutaj ponad 2 tys. jezior. Największe z nich to Jezioro Śniardwy (113,8 km²) i Mamry (104,5 km²). Można tu spotkać żeglarzy i kajakarzy, a także miłośników ciszy i spacerów po lesie.

Fauna i flora[edytuj]

Lasy zajmują około 30% powierzchni regionu. Znajdują się tu liczne kompleksy, głównie lasów świerkowo-sosnowych, o stanie zbliżonym do pierwotnego. Największymi z nich są: Puszcza Piska, Puszcza Borecka, Lasy Purdzkie, Lasy Ramudzkie, Lasy Napiwodzkie, Lasy Taborskie i Lasy Dzierzgońskie. Poza lasami duże połacie terenów zajmuje roślinność błotna i torfowiskowa. Występuje tu także wiele gatunków roślin zielnych i reliktowych gatunków tundrowych, np. mech wodny, moczarka kanadyjska, babka, tatarak, chaber łąkowy, głóg, koniczyna i rokitnik.

Mazury zamieszkuje wiele gatunków zwierząt. Lasy są siedliskiem żubra, łosia, bobra, jelenia, sarny, dzika i zająca. Występują tu także lisy, wilki, rysie, kuny leśne, borsuki i nietoperze. Kraina ta charakteryzuje się jednak przede wszystkim bogactwem ptaków. Należą do nich: głuszce, jarząbki, cietrzewie, kruki, orły przednie, orzechówki, sójki, dzięcioły, myszołowy, jastrzębie, krogulce, czaple, żurawie i wiele innych. W mazurskich wodach rzek i jezior występuje ponadto wiele gatunków ryb, m.in.: łosoś, troć, głowacz, kleń, jelec, sieja, sum, szczupak, płoć, leszcz, okoń, węgorz, peluga, amur biały, tołpyga biała oraz tołpyga pstra.

Klimat[edytuj]

Klimat Mazur kształtowany jest głównie przez masy powietrza kontynentalnego, napływającego ze wschodu. Zimy są tu długie i mroźne, natomiast lata krótkie i słoneczne. Krótki jest także okres wegetacyjny, który trwa przez około 180–190 dni w roku.

Obszar[edytuj]

Dojazd[edytuj]

Samolotem[edytuj]

Koleją[edytuj]

Samochodem[edytuj]

Z Warszawy najlepiej przez Ostrołękę. Z zachodu kraju lepiej przez Poznań i Toruń.

Autobusem[edytuj]

Statkiem[edytuj]

Miasta[edytuj]

Warto zobaczyć[edytuj]

Walory turystyczne Mazur to przede wszystkim pagórkowate ukształtowanie terenu, duża ilość jezior i zabytków, dziewicza przyroda, gospodarstwa agroturystyczne i niski poziom uprzemysłowienia. W regionie można zwiedzić dużo gotyckich zamków i kościołów, wzniesionych przez władających niegdyś tymi ziemiami Krzyżaków.

  • Jedną z największych atrakcji turystycznych są Pola Grunwaldzkie, na których w 1410 roku wojska polsko-litewskie pokonały Krzyżaków.
  • Sieć kanałów wodnych łączących liczne jeziora jest atrakcją dla żeglarzy i wodniaków. Przez region ten przebiega Kanał Elbląski, łączący Mazury z Powiślem, który z zespołem 5 naziemnych pochylni stanowi osobliwość na skalę europejską.
  • Północne krańce Mazur należą do najrzadziej odwiedzanych zakątków kraju. Właśnie tu, wśród uroczych pagórków i łąk, za wsią Stańczyki, znajdują się potężne wiadukty nieczynnej linii kolejowej Gołdap – Żytkiejmy (31 km). Mosty w Stańczykach są najwyższymi na linii i jednymi z najwyższych w Polsce. Długość – 200 m i wysokość 36 m. Architektura charakteryzuje się doskonałymi proporcjami a filary ozdobione są elementami wzorowanymi na rzymskich akweduktach w Pont du Gard, stąd mosty często nazywane są – „Akwedukty Puszczy Rominckiej”.
  • Giżycko – bardzo ciekawe miasto z zamkiem krzyżackim, zabytkowymi twierdzą Boyen i wieżą ciśnień oraz XIX wiecznym mostem obrotowym, będącym najstarszym tego typu mostem w Polsce.
  • Ełk – w mieście warto zobaczyć zabytkowe budowle, wieżę ciśnień oraz przejechać się Ełcką Koleją Wąskotorową.

Noclegi[edytuj]

Gastronomia[edytuj]

Bezpieczeństwo[edytuj]

Galeria[edytuj]

Sąsiednie regiony[edytuj]

Przypisy[edytuj]



Na niniejszej stronie wykorzystano treści ze strony: Mazury opublikowanej w portalu Wikitravel; autorzy: w historii edycji; prawa autorskie: na licencji CC-BY-SA 1.0