Jędrzejów

Z Wikipodróży
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jędrzejów
Jędrzejów klasztor cystersów 12.08.08 p2.jpgJędrzejów. Opactwo cystersów
Herb
Herb Jędrzejowa.jpg
Mapa
POL Jędrzejów map.svg
Informacje
Państwo Polska
Region Województwo świętokrzyskie
Powierzchnia 11,37 km²
Wysokość 201-301 m n.p.m.
Ludność 16 139
Nr kierunkowy +48 41
Kod pocztowy 28-300
Strona internetowa

Jędrzejów – miasto w Polsce, w województwie świętokrzyskim, stolica powiatu jędrzejowskiego, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jędrzejów.

Jędrzejów kamienice
Jędrzejów kamienice w centrum miasta
Zegar słoneczny na Rynku w Jędrzejowie
Muzeum zegarów od podwórka
Muzeum zegarów Przypkowskich
Muzeum zegarów Przypkowskich
Jędrzejów. Opactwo cystersów. Krużganek
Jędrzejów kościół św. Trójcy
Jędrzejów. Stacja kolejowa

Informacje[edytuj]

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do ówczesnego województwa kieleckiego.

Współrzędne geograficzne: 50°38′00″N, 20°18′00″E

Miasto Jędrzejów leży w odległości 38 km od Kielc, 78 km od Krakowa i ok. 100 km od Częstochowy. Leży na Płaskowyżu Jędrzejowskim, będącym częścią Wyżyny Małopolskiej. Przez miejscowość płyną dwie niewielkie rzeki - Jasionka i Brzeźnica. Rzeźba terenu nie jest zbytnio urozmaicona. Najniżej położony punkt znajduje się w dolinie Brzeźnicy (201 m n.p.m.), zaś najwyższy szczyt to wzgórze Gaj (301 m n.p.m.) na północ od Jędrzejowa. Przed powstaniem osad ludzkich w miejscu Jędrzejowa znajdowały się bagna.

Warto zapamiętać[edytuj]

  • pierwsze w Polsce opactwo cystersów (1149 r.),
  • jedno z największych w świecie muzeum zegarów,
  • początkowa stacja Ciuchci Ekspress Ponidzie.

Warto zobaczyć[edytuj]

  • Zabytkowy układ urbanistyczny (XIII-XIX w.), z kwadratowym rynkiem.
  • Kościół Świętej Trójcy, kamienny, pierwotnie gotycki (I poł. XV w.), rozbudowany (1479, 1592) odbudowany (1695-1699).
  • Zespół klasztorny cystersów, ufundowany w 1149 r.: Kościół NMP pw. św. Wojciecha, pierwotnie romański z kamienia (z początku XIII w.) przebudowany na gotycki (2 poł. XV w. i na barokowy (1728-1754), restaurowany (1926 i 1948-1952). Klasztor (2. poł. XV w). Dzwonnica barokowa (1750).

Filia francuskiego Morimondu. W 1149 r. w Brzeźnicy (potem Jędrzejów) założono najstarszy na polskich ziemiach klasztor cystersów. Zakonnicy przybyli z Burgundii, z opactwa w Morimond. Potwierdził to dokument fundacyjny klasztoru cysterskiego wydany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana Gryfita (Janika) z 1153 r. w którym była pierwsza wzmianka o wsi Brzeźnica. W dokumencie tym wymienił nadania poczynione na rzecz mnichów, w tym siedzibę wspólnoty, czyli Brzeźnicę z kościołem św. Wojciecha. Nazwę osady zapisano łamaną łaciną jako Brysinch. Tę nazwę do dziś zachowała rzeka przepływająca przez Jędrzejów, ale dla osady już w XII w. weszła i utrwaliła się nazwa Jędrzejów. Na przełomie 1166/1167 odbył się tutaj wielki zjazd książąt i możnych z okazji uroczystego poświęcenia kościoła klasztornego. Był to przebudowany kościół św. Wojciecha, którzy mnisi dostosowali do swoich potrzeb i któremu dodali wezwanie Najświętszej Maryi Panny. Wystawiony wtedy dokument nie mówi już o Brzeźnicy, ale nazywają ją - oczywiście po łacinie Andrzeiow, Andreiow i Andreow. We wnętrzu klasztornej świątyni króluje barok. Z połowy XVIII w. pochodzą organy. Najsłynniejszym cystersem jędrzejowskim był biskup krakowski bł. Wincenty Kadłubek (ok. 1161-1223), autor Kroniki polskiej, drugiego tego typu utworu w dziejach polskiej historiografii. Na piętrze, w południowej części świątyni znajduje się cela bł. Wincentego Kadłubka. Późnobarokowa kaplica z jego szczątkami w relikwiarzu przylega do północnej nawy kościoła.

  • Państwowe Muzeum im. Przypkowskich – kolekcja zegarów i gnomonów, map i przyrządów astronomicznych, bogata biblioteka. Muzeum im. Przypkowskich pl. T. Kościuszki 7. tel. 41386 24 45 www.muzeum.jedrzejow.pl

Świat nie tylko słonecznych zegarów Jedna z kamieniczek przy rynku mieści muzeum z drugim co do wielkości w świecie zbiorem zegarów i przyrządów astronomicznych.

Podstawy tej kolekcji stworzył lekarz Feliks Przypkowski (1872-1951), miłośnik astronomii i gnomoniki. Gromadził zegary słoneczne oraz związaną z nimi literaturę. Wzniósł istniejące do dziś obserwatorium astronomiczne. Interesował się też numizmatyką, mineralogią i meteorologią, zbierał pamiątki regionalne.

Dzieło ojca kontynuował syn, Tadeusz Przypkowski (1905-1977), historyk sztuki, bibliofil i miłośnik heraldyki, przede wszystkim zaś znawca i budowniczy zegarów słonecznych. W 1962 r. kolekcja Przypkowskich została przekazana państwu. Powstało Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie, w którym można zobaczyć m.in. wszystkie rodzaje zegarów słonecznych konstruowane od XV w., rozmaite instrumenty do pomiaru czasu oraz przyrządy astronomiczne.

W muzeum znajduje się też dział eksponatów regionalnych.

Muzeum im. Przypkowskich Czynne: wtorek-niedziela od 15 kwietnia do 30 października (8.00-17.00, listopad-kwiecień 8.00-16.00 (ostatni zwiedzający mogą wejść na godziną przed zamknięciem).

Inne ciekawostki[edytuj]

W Jędrzejowie rozpoczyna swój bieg Świętokrzyska Kolej Dojazdowa, zwana także "Ciuchcią-Express Ponidzie", dysponująca obecnie 3 sprawnymi lokomotywami Lxd2 oraz parowozem Px48. W lecie w każdą niedzielę o godzinie 10.00 kolejka wyrusza ze stacji Jędrzejów Wąskotorowy (około 1 km od stacji głównej PKP) w malowniczą wycieczkę po rozlewisku Nidy. Po drodze na turystów czeka ognisko w Umianowicach i stacja końcowa przy zalewie w Pińczowie. Kolejka wraca do Jędrzejowa o 18.00.

Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa Ciuchcia Ekspress Ponidzie (dojazd do stacji Jędrzejów Wąski od strony ul. Armii Krajowej) tel. 41 386 22 55, www.expressponidzie-z.pl

Uwaga! To jest napad!

Bywa, że bandy konnych rabusiów napadają na pociąg relacji Jędrzejów-Pińczów! Dzieje się tak tylko wówczas, gdy pasażerowie sobie tego życzą, bowiem napady w westernowym stylu są jedną z dodatkowych atrakcji przejazdu wąskotorową kolejką turystyczną Ciuchcia Ekspres Ponidzie.

Pociąg kursuje według stałego rozkładu. Od kwietnia do września rusza ze stacji Jędrzejów Wąskotorowy w każdą niedzielę o godz. 10.00. Przed godz. 12.00 jest w Pińczowie, gdzie przewidziana jest przerwa na zwiedzanie miasta. Według rozkładu jazdy pociąg przyjeżdża z powrotem do Jędrzejowa o godz. 18.00. Jeśli zbierze się grupa chętnych, kolejka kursuje także poza sezonem turystycznym. Rutynowo składy prowadzą lokomotywy spalinowe. Na życzenie wagony jak za dawnych lat ciągnie największy skarb Świętokrzyskiej Kolejki Dojazdowej - parowóz Px48.

Pierwsze odcinki Kolei Jędrzejowskiej zbudowano na potrzeby armii austriackiej w czasie I wojny światowej. Była ważną arterią komunikacyjną w regionie pozbawionym wówczas dobrych dróg. Od lat 70. XX w. zaczęła przegrywać z transportem samochodowym. Ostatni planowy pociąg pojechał jej trasą w 1997 r.


Geographical Coordinates