Północne Mazowsze
Północne Mazowsze to historyczna kraina w północno-wschodniej Polsce, stanowiąca kolebkę mazowieckiej państwowości i przez wieki stanowiąca strategiczne "przedmurze" Rzeczypospolitej. Dziś jest to region niezwykłych kontrastów – od potężnych, gotyckich zamków książęcych, przez unikalną kulturę Kurpiów i szlachty zaściankowej, po jedne z najdzikszych i najpiękniejszych dolin rzecznych w Europie.
Charakterystyka
[edytuj]Północne Mazowsze to ziemia, której tożsamość ukształtowały wieki walk na pograniczu oraz pionierska kolonizacja. Jej krajobraz jest równie zróżnicowany jak historia. Na zachodzie i w centrum dominują rolnicze równiny i faliste wzgórza okolic Mławy i Ciechanowa. Wschód to historyczne rubieże, skolonizowane przez tysiące rodów rycerskich, co stworzyło jedyny w swoim rodzaju krajobraz kulturowy – gęstą sieć wsi o szlacheckich nazwach, widoczną do dziś w okolicach Łomży, Zambrowa i Wysokiego Mazowieckiego.
Region ten jest także ojczyzną Kurpiów – fascynującej grupy etnograficznej, która w sercu Puszczy Zielonej stworzyła unikalną kulturę opartą na wolności, bartnictwie i niezwykłym folklorze.
Największym skarbem przyrodniczym Północnego Mazowsza są jego rzeki – dzika, meandrująca Narew, nazywana "Polską Amazonką", oraz granicząca z regionem, bagienna Biebrza, stanowiące jedne z ostatnich tak naturalnych ekosystemów w Europie.
Główne miasta
[edytuj]Warto zobaczyć i przeżyć
[edytuj]Zamki i warownie – Strażnice Mazowsza
[edytuj]Ciechanów – Obowiązkowy punkt programu. Tutejszy zamek książąt mazowieckich to arcydzieło gotyckiej architektury obronnej i jeden z najlepiej zachowanych zamków nizinnych w Polsce. W jego murach mieści się Muzeum Szlachty Mazowieckiej.
Pułtusk – Malowniczo położony na Narwi zamek biskupów płockich, przez wieki jedna z najpotężniejszych rezydencji na Mazowszu. Dziś mieści Dom Polonii.
Łomża – Choć murowany zamek w samym mieście nie przetrwał, w pobliskiej Starej Łomży znajduje się monumentalne wczesnośredniowieczne grodzisko na Górze Królowej Bony – kolebka miasta i miejsce o niezwykłej atmosferze.
Nowogród i Różan – Miejsca dla miłośników historii i fotografii. Na wysokich skarpach nad Narwią znajdują się malownicze ruiny zamków książęcych, które niegdyś strzegły strategicznych przepraw.
Przyroda – "Polska Amazonka" i Królestwo Ptaków
[edytuj]Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi – Nazywana "Polską Amazonką", Narew na tym odcinku jest rzeką meandrującą w poprzek całej doliny. To raj dla kajakarzy i ornitologów. Najlepszym sposobem na zwiedzanie są spływy lub wycieczki rowerowe. Doskonałą bazą wypadową jest Łomża.
Dolina Biebrzy (część zachodnia) – Północne Mazowsze graniczy z największym parkiem narodowym w Polsce. Okolice Wizny to brama do południowego basenu Biebrzy. To jedno z najważniejszych w Europie miejsc lęgowych dla ptaków wodno-błotnych. Warto wybrać się na wieże widokowe, by podziwiać rozległe, otwarte krajobrazy bagienne.
Dolina Wkry – Malownicza i łatwo dostępna rzeka, niezwykle popularna wśród kajakarzy, z licznymi piaszczystymi plażami i urokliwymi zakolami.
Kraina Kurpiów – W sercu Puszczy Zielonej
[edytuj]Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie – Najlepsze miejsce na rozpoczęcie przygody z Kurpiami. Położony u zbiegu Pisy i Narwi, prezentuje tradycyjne budownictwo, bartnictwo i kulturę materialną Puszczy Zielonej.
Kadzidło i Myszyniec – Nieformalne stolice Kurpiowszczyzny. Warto odwiedzić je w poszukiwaniu warsztatów twórców ludowych (słynne wycinanki, bursztyniarstwo, palmy wielkanocne) i autentycznej architektury. Największe wrażenie robią coroczne imprezy folklorystyczne: Wesele Kurpiowskie w Kadzidle i Miodobranie w Myszyńcu.
Śladami Szlachty Zaściankowej
[edytuj]Muzeum Rolnictwa im. ks. K. Kluka w Ciechanowcu – Jedno z najlepszych muzeów na wolnym powietrzu w Polsce. Jego skansen w niezwykły sposób prezentuje kulturę materialną mazowieckiej drobnej szlachty z pogranicza mazowiecko-podlaskiego. Można tu zobaczyć autentyczne dworki, zagrody, a nawet działającą aptekę z epoki.
Krajobraz kulturowy – Aby poczuć ducha tej krainy, warto wybrać się na przejażdżkę samochodową przez gminy Sokoły, Kobylin-Borzymy, Klukowo (pow. wysokomazowiecki) czy Kołaki Kościelne (pow. zambrowski), by na własne oczy zobaczyć "gniazda rodowe" i krajobraz ukształtowany przez tę warstwę społeczną.
Perły Architektury Sakralnej
[edytuj]Bazylika kolegiacka w Pułtusku – Jej wnętrze kryje unikalne renesansowe sklepienie, zdobione przez mistrzów z Północnych Włoch, nazywane "Polską Kaplicą Sykstyńską".
Katedra w Łomży – Doskonały przykład czystego stylu gotyku mazowieckiego z początku XVI wieku, ze wspaniałymi sklepieniami gwiaździstymi i kryształowymi.
Pobernardyński zespół klasztorny w Przasnyszu – Monumentalny kompleks z gotyckim kościołem, świadek bogatej historii miasta.
Drewniane kościoły – Region, zwłaszcza Kurpiowszczyzna, słynie z pięknych, drewnianych świątyń. Warto zobaczyć m.in. kościoły w Kadzidle, Myszyńcu czy Malużynie.
Miejscowości warte odwiedzenia
[edytuj]- Ciechanów – symbolem miasta są potężne mury gotyckiego zamku książąt mazowieckich. W basztach zamku mieści się Muzeum Szlachty Mazowieckiej, z imponującymi zbiorami, m.in. militariów. Zamek, jak i błonie wokół niego służą imprezom kulturalnym i turniejom rycerski. Warte zobaczenia są dwa kościoły gotyckie z XIV w.
- Gołotczyzna – wieś w okolicy Ciechanowa w której mieści się Muzeum Pozytywizmu w willi Krzewnia z pamiątkami po życiu i twórczości Aleksandra Świętochowskiego.
- Krasne – wieś z gotycko-renesansowym kościołem i zabytkowym parkiem Krasińskich z VIII wieku.
- Łomża – swego czasu perła Mazowsza, dziś leży w województwie podlaskim, jedno z najstarszych miast na Mazowszu. Warto odwiedzić Muzeum Północno-Mazowieckie obrazowo pokazujące historię regionu.
- Maków Mazowiecki – niewielkie miasteczko z XV wieku. Warto zobaczyć kościół pw. Bożego Ciała oraz lapidarium poświęcone pamięci makowskich Żydów. W granicach miasta na rzece Orzyc jest zalew (17 ha).
- Mława – miasto wsławione bohaterską obroną w 1939 r. Warto zobaczyć fortyfikacje oraz Mauzoleum Żołnierzy Września. Cenną pamiątką, pruskie bóstwo pogańskie, można zobaczyć w Muzeum Ziemi Zawkrzańskiej. W okolicy jest prywatne Muzeum Juszkiewiczów ze zbiorami historycznymi i militarnymi. Miasto jest początkiem trasy turystycznej Panorama Północnego Mazowsza wiodącej po zabytkowej kolejce wąskotorowej przez Przasnysz, Krasne do Makowa Mazowieckiego.
- Nasielsk – niewielkie miasteczko z którym związana była Maria Sienkiewicz – siostrzenica Henryka. Jej grób można znaleźć na cmentarzu w Cieksynie. Nieopodal Nasielska, w Chrcynnie, warto zobaczyć zespół pałacowo-dworski, którego projektantem był znany architekt Henryk Marconi. W Chrcynnie znajduje się także poniemieckie lotnisko należące obecnie do Aeroklubu Warszawskiego.
- Ostrołęka - barokowy kościół z klasztorem , klasycystyczny ratusz .
- Opinogóra – odnaleźć można tu neogotycki pałac Krasińskich obecnie pełniący funkcję Muzeum Romantyzmu. Pałac okala 20 hektarowy park krajobrazowy w stylu angielskim. W podziemiach pobliskiego kościoła znajdują się groby członków rodziny, w tym również poety.
- Płońsk – stare miasto o historycznym układzie dzielnicy staromiejskiej, z kościołem i klasztorem Karmelitów z XV-XVI wieku. Godnym uwagi jest dom Ben Guriona, urodzonego tu premiera Izraela.
- Przasnysz – miasto na terenie którego są ślady osadnictwa z przełomu epoki brązu i żelaza (700 r. p.n.e.). Warto zobaczyć późnogotyckie kościoły i Muzeum Regionalne w Przasnyszu. Atrakcją dla osób lubiących aktywne spędzanie czasu jest Aeroklub Północnego Mazowsza. Istnieje możliwość odbycia lotów zapoznawczych w regionie Północnego Mazowsza lub dalszych.
- Pułtusk – gród nad Narwią z dzielnicą staromiejską na wyspie, zwaną „Mazowiecką Wenecją”. W dawnym zamku biskupim mieści się Hotel Dom Polonii słynący ze staropolskiej kuchni oraz imprez kulturalnych. Rynek o długości 400 metrów jest najdłuższym w Polsce. Mają tu miejsce targi, Jarmark Średniowieczny (Boże Ciało), dzień patrona miasta – św. Mateusza (II połowa września). Wśród zwartej zabudowy wyraźnie rysuje się wieża ratuszowa z Muzeum Regionalnym i punktem widokowym. Cennym zabytkiem jest XV-wieczna kolegiata z pięknym sklepieniem siatkowym oraz kościół św. Krzyża z XVI wieku. Na rynku znajduje dom opatrzony tablicą oznajmiającą przebywanie w nim Napoleona. Atrakcyjny dla wodniaków szlak rzeki Narwi, tereny do pieszych i rowerowych wędrówek w okolice Puszczy Białej.
- Rostkowo – miejscowość znana z narodzin i dzieciństwa św. Stanisława Kostki, patrona dzieci i młodzieży.
Warto zobaczyć
[edytuj]- zespół szkolny Bratne w Gołotczyźnie z początku XX wieku
- dwór drewniany w Koźniewie Wielim z XVIII
- grodzisko kultury kurhanów zachodniobałtyckich w Karniewie
- zespół pałacowo-parkowy z XVIII wieku w Luberadzu
- zespół podworski z drewnianym dworem z XIX wieku i zabudowaniami folwarcznymi w Malużynie
- kościół drewniany w Malużynie z XV wieku
- Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży
- wczesnośredniowieczne grodzisko na Górze Królowej Bony i Wzgórze Świętego Wawrzyńca pod Starą Łomżą
- mazowiecka katedra p.w. św. Michała Archanioł w Łomży
- kościół drewniany w XVIII wieku z cmentarzem na którym znajduje się grób powstańca Jana Mościckiego (stryj b. Prezydenta Ignacego)
- Krainę Westernu w Sarnowej Górze
- Mongolską jurtę w Zagrodzie Huculskiej Ślepowrony
Szlaki turystyczne
[edytuj]- Panorama Północnego Mazowsza
- Turystyczny Szlak Sienkiewiczowski w Płońsku
- Pętla Ciechanowska szlaku drewnianej architektury sakralnej „Drewniane skarby Mazowsza”[1]
- Pętla Ostrołęcka szlaku drewnianej architektury sakralnej „Drewniane skarby Mazowsza”[2]
Szlaki kajakowe
[edytuj]- Szlak kajakowy na rzece Wkrze
- Szlak kajakowy na rzece Narew
- Szlak kajakowy na rzece Łydyni
- Szlak kajakowy na rzece Omulew
- Szlak kajakowy na rzece Orzyc
- Szlaki kajakowe na Narwi od Wizny po Pułtusk
Trasy rowerowe
[edytuj]- Ciechanowska Trasa Północna (33,6 km)
- Ciechanowska Trasa Południowa (40,5 km)
- Trasa rowerowa wokół Mławy (45 km)
- Szlak Bobra – Pułtusk (6,7 km)
- Szlak Narwiański – Pułtusk (9,6 km)
- Szlak Pełty – Pułtusk (45,6 km)
- Szlak Puszczański – Pułtusk (13,5 km)
- Szlak Zielony – Pułtusk (22 km)
- Szlak Czerwony „Obwodnica Płońska” (100 km)
- Szlak Żółty „Zachód-Wschód” Płońsk (30 km)
- Szlak Niebieski „Północ-Południe” (85 km)
- Wielki Szlak Kurpiowski Pułtusk – Pułtusk (55 – 73 km)
- Mały Szlak Kurpiowski Pułtusk – Pułtusk (37 km)
- Szlak Pułtuskich Mostów Pułtusk (16 km)
- Bagno prawdy okolice Pułtuska (11 km)
Trasy samochodowe
[edytuj]Pętle samochodowe na 1-2 dni:
- Szlak Zamków Północnego Mazowsza: Warszawa -> Pułtusk -> Różan -> Przasnysz -> Ciechanów -> Warszawa.
- Wielka Pętla Kurpiowska: Ostrołęka -> Nowogród (skansen) -> Łomża -> Myszyniec -> Kadzidło -> Ostrołęka.
- Szlakiem Szlachty i Pogranicza: Ostrów Mazowiecka -> Liw -> Ciechanowiec (muzeum) -> Święck-Strumiany (grodzisko) -> Zambrów -> Łomża -> Wizna -> Radziłów -> Grajewo.
Imprezy kulturalne
[edytuj]- Jarmark Średniowieczny w Pułtusku (w Boże Ciało)
- Dzień patrona Pułtuska św. Mateusza (2 poł. września)
- Kupalnocka – Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne w Płońsku (1 poł. lipca)
- Dionizje – Festiwal Teatralny w Ciechanowie (wrzesień)
- Powrót Szwoleżerów Gwardii na błoniach Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie (sierpień)
- Blues na dołku – spotkania z bluesem w Ciechanowie (listopad)
- Ciechanovia Cantans – Międzynarodowy Festiwal Chóralny w Ciechanowie (maj)
- Spotkania ze Średniowieczem w Ciechanowie – jarmark historyczny (1 sobota września)
Zbiorniki wodne
[edytuj]- Zalew „Ruda” koło Mławy (38 ha)
- Zalew w Nowym Mieście
- Łowisko w Gnojnie
- Zalew w Makowie Mazowieckim (17 ha)
- Jeziorka w Ogonach
Tereny chronione, pomniki przyrody
[edytuj]- Rezerwat Olszyny Rumockie (149,5 ha)
- Rezerwat przyrody Baranie Góry (176,6 ha)
- Rezerwat Dolina Mławki (147,41 ha)
- Rezerwat Góra Dębowa (163,07 ha)
- Rezerwat Modła (9,36 ha)
- Rezerwat Lekowo
- Rezerwat Dziektarzewo (5,61 ha)
- Rezerwat Noskowo
„Wakacje w siodle”
[edytuj]- Stadnina koni „Krasne”
- Stadnina koni w Chmielewie /k. Pułtuska
Inne atrakcje
[edytuj]- tor motokrosowy w miejscowości Mchowo
- wypożyczalnia rowerów KROSS (Przasnysz)
- wypożyczalnia kajaków KEJA (Pułtusk)
- linia obronna z 1939 roku (okolice Mławy)
- Leśna Ścieżka Przyrodnicza w Uroczysku Ościsłowo (długość 6 km lub pętla mniejsza dla dzieci)
- Zagroda Huculska w Ślepowronach k/Płońska
Organizacje na rzecz rozwoju Północnego Mazowsza
[edytuj]- Ciuchcia Krasińskich
- Lokalna Organizacja Turystyczna Północnego Mazowsza
- Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej
- Zielone Północne Mazowsze (Poświętne)
Ciekawostki
[edytuj]- Niemiecki poligon wojskowy „NORD” – założony w 1940 roku na terenie wysiedlonych wsi pod Mławą, m.in. Nosarzewo, Dębsk, Miradowo, Marianowo, Pawłowo. Na pobudowanym przez jeńców poligonie o powierzchni ok. 300 hektarów testowano prawdopodobnie zdalnie sterowany pocisk „Schmetterling” (niem. Motyl) – potężne schrony i podziemne budowle zachowały się do dziś.
- 30 stycznia 1868 w okolicy Pułtuska spadł duży rój meteorytowy. Okazy z tego spadku znane są w nauce pod nazwą meteoryt Pułtuski i należą do najliczniejszych polskich meteorytów. Kawałki tego meteorytu można znaleźć w okolicach Ponikwi – wsi leżącej niedaleko Pułtuska.
Piękno Mazowsza, a zatem również regionu Północnego Mazowsza odzwierciedlają wiersze:
Oj, śliczna to ziemia to nasze Mazowsze!
I czysta tam woda, i powietrze zdrowsze!'
I sosny roślejsze i dziewki kraśniejsze,
I ludzie mocniejsi i niebo jaśniejsze.
Autor: Teofil Lenartowicz, Jak to na Mazowszu
Życie! Miłość! W tym wszystko najdroższe:
wiersze, praca, walka, Mazowsze...
Autor: Władysław Broniewski, Kwiat wiśniowy
- ↑ lista obiektów Pętli Ciechanowskiej widoczna po kliknięciu na przycisk „pętla ciechanowska” dostęp 2014-12-22.
- ↑ lista obiektów Pętli Ostrołęckiej widoczna po kliknięciu na przycisk „pętla ostrołecka” dostęp 2014-12-22.