Tolmezzo

Z Wikipodróży
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tolmezzo
TolmezzoPanoramaConCaneva.jpg
Herb
Tolmezzo-Stemma.gif
Mapa
Map of comune of Tolmezzo (province of Udine, region Friuli-Venezia Giulia, Italy).svg
Informacje
Państwo Włochy
Region Friuli-Wenecja Julijska
Powierzchnia 65 km²
Wysokość 323 m n.p.m.
Ludność 10 000
Nr kierunkowy 0433
Kod pocztowy 33028
Strona internetowa

Tolmezzo – miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech w regionie Friuli-Wenecja Julijska, w prowincji Udine.

Informacje ogólne[edytuj]

Jest to najważniejsze centrum Carni i dlatego uważane jest za jej stolicę. 11 listopada 2016 roku miasto Tolmezzo otrzymało tytuł Alpejskiego Miasta Roku 2017.

Geografia[edytuj]

Tolmezzo znajduje się u podnóża góry Strabut na wysokości 323 m npm, między Tagliamento a potokiem But, u zbiegu siedmiu dolin karnickich, otoczonych wschodnimi Alpami Tołmezińskimi. Miejsce, w którym stoi Tolmezzo, jest bardzo korzystne i było szczególnie w przeszłości: dolinę przecina istniejąca już w czasach rzymskich droga (znana jako via Iulia Augusta), która prowadzi do Austrii przez przełęcz Monte Croce Carnico. Symbolem Tolmezzo jest Amariana (1906 m), wspaniała góra, która swym piramidalnym kształtem wznosi się nad miastem.

Kiedy jechać?[edytuj]

W Tolmezzo panuje klimat przedalpejsko-kontynentalny z zimnymi, a czasem bardzo śnieżnymi zimami i gorącymi latami z częstymi burzami, obfitymi rocznymi opadami deszczu, zwłaszcza w środku sezonu.

Historia[edytuj]

Stare miasto - widok z lotu ptaka

Pierwsze informacje historyczne o Tolmezzo pochodzą z końca pierwszego tysiąclecia: w dokumencie pojawia się pod nazwą Tulmentium i jest zaliczany do lenn Patriarchatu Akwilei. Najprawdopodobniej jednak miasto jest starsze, uważa się, że pochodzi z małej wioski z czasów przedrzymskich. Pod patriarchatem Akwilei między 1077 a 1420 rokiem Tolmezzo żył dostatnie pod sztandarem nie tylko rozwoju gospodarczego, ale także społecznego. Patriarchowie kazali zbudować zamek (którego pozostałości można podziwiać do dziś), który dominował w dolinie; stąd kontrolowano ruch handlowy i chroniono mieszkańców. Również w okresie patriarchalnym miasto zostało wyposażone w rynek (ok. 1200 r.), Co przyczyniło się do wzrostu liczby ludności poprzez poprawę warunków życia i nadano status ziemi, co dawało pewną autonomię administracyjną.

W 1356 roku Tolmezzo zostało stolicą Carnii przez patriarchę Nicolò Luksemburskiego, który podzielił terytorium na cztery okręgi administracyjne: Gorto, Socchieve, Tolmezzo i San Pietro.

W średniowieczu, około 1400 roku, Tolmezzo było aktywnym ufortyfikowanym miastem, a wysokie mury, które je otaczają, są wyposażone w 18 wież oraz inne wieże zewnętrzne, w tym wieżę Picotta i wieżę Korpusu Strażniczego. Do miasta prowadziły cztery bramy: główna, zwana Porta di Sopra (od strony północno-zachodniej) i Porta di Sotto (od strony południowo-wschodniej), a druga przy fontannie Cascina (od strony północno-wschodniej) i drugi przy Romitorio (strona południowo-zachodnia). Wokół murów biegła fosa, a nad okolicą dominował okazały zamek patriarchalny. Kwitnący okres feudalny kończy się w 1420 roku, kiedy Tolmezzo, podobnie jak całe Friuli, zostaje przyłączone do Republiki Weneckiej, zachowując przy tym patriarchalne systemy i przywileje bez znaczących konsekwencji dla gospodarki i społeczeństwa.

Struktura gospodarcza Tolmezzo zaczęła się zmieniać w XVIII wieku wraz z rozwojem przemysłu. Jacopo Linussio był największym przedsiębiorcą w okolicy i pracował w branży tekstylnej, dając pracę zarówno w fabrykach, jak i w sektorze handlowym setkom mieszkańców nie tylko Tolmezzo, ale także okolicznych dolin. 1797 oznaczał upadek Republiki Weneckiej przez Napoleona; traktat z Campoformio, Friuli i Carnia przeszedł do Cesarstwa Austriackiego.

W 1805 roku, po zwycięstwie Napoleona pod Austerlitz, Carnia została przyłączona do włoskiego królestwa pod panowaniem francuskim: Tolmezzo było nadal jej stolicą. Po ostatecznej klęsce Napoleona Carnia została przyłączona do królestwa Lombard Veneto. W 1866 roku, po trzeciej wojnie o niepodległość, Carnia i część Friuli stały się częścią Królestwa Włoch, a Tolmezzo wniosło swój wkład w historię i narodziny nowego państwa. Podczas pierwszej wojny światowej na froncie karnickim wojska alpejskie walczyły z Austriakami. Podczas drugiej wojny światowej Karnianie walczyli z Kozakami i okupacją niemiecką. Pozostałości i ruiny okopów i fortów wciąż można zobaczyć w górach otaczających Tolmezzo i w całych Alpach Karnickich, które w dużej mierze wyznaczają granicę z Austrią.

Trzęsienie ziemi[edytuj]

W 1976 roku został zdewastowany przez trzęsienia ziemi z 6 maja i 15 września, które spowodowały ogromne zawalenia i zniszczenia. Wielu zawaleniom sprzyjał podeszły wiek budynków, które ocalały od zniszczeń wojen światowych. Po trzęsieniu ziemi został całkowicie odbudowany zgodnie z kryteriami antysejsmicznymi.

Orientacja[edytuj]

Dzielnice[edytuj]

Jego terytorium miejskie obejmuje również miejscowości Betania, Cadunea, Caneva, Casanova, Cazzaso, Fusea, Illegio, Imponzo, Lorenzaso i Terzo.

Dojazd[edytuj]

Samolotem[edytuj]

Samochodem[edytuj]

  • Zjazd z autostrady Carnia-Tolmezzo z autostrady A23
  • Znajduje się na skrzyżowaniu drogi krajowej 52 Carnica i droga krajowa 52bis Monte Carnico.

Koleją[edytuj]

Najbliższa stacja znajduje się w miejscowości Carnia na linii Pontebbana Udine-Tarvisio.

  • 4 Stacja Carnia

Autobusem[edytuj]

Firma SAF zarządza przejazdami podmiejskimi adresowanymi do Tolmezzo i Udine.

Komunikacja[edytuj]

Warto zobaczyć[edytuj]

Katedra San Martino - wnętrze
  • 1 Katedra San Martino, piazza XX Settembre Obecny budynek pochodzi z 1764 roku i stoi na miejscu starożytnego kościoła San Martino, który został zburzony, aby zrobić miejsce dla nowego kościoła zaprojektowanego przez Domenico Schiavi z Tolmezzo. Fasada została ukończona dopiero w 1931 roku. Dzwonnicę wieńczy anemometr.

Wewnątrz, składającym się z jednej dużej nawy, znajdują się: - w ołtarzu głównym ołtarz przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem pomiędzy świętymi Martino i Carlo Borromeo, dzieło Francesco Fontebasso z 1763 roku; - w lewych kaplicach ołtarze: Madonna z Dzieciątkiem i Świętymi Gaspare Diziani z 1780 r. oraz Ścięcie św. Hilarego Pietro Antonio Novellego z 1790 r .; - w kaplicach na prawych ołtarzach i dziełach Filippo Giuseppiniego, Pietro Antonio Novellego i Gerolamo da Ponte, zwanych Bassano (Odkupiciel z Dziewicą i dwoma świętymi franciszkanami); obraz ołtarzowy z Dwunastoma Apostołami, jednym z Dziewicą i jednym ze Zbawicielem, dzieło malarza karnickiego Nicolò Grassi, wykonane dzięki hojności Jacopo Linussio, któremu malarz poświęcił portret, zachowany obecnie w miejscowym muzeum.

Interesujące są również duża kropielnica autorstwa Carlo da Carona (1516), cyborium przypisywane Bernardino da Bissone, drewniany krucyfiks prawdopodobnie z XVI wieku oraz meble zakrystii autorstwa cividalese rzeźbiarza Matteo Deganutti z XVIII wieku.

  • Kościół Santa Caterina Pochodzi z XV wieku, ale całkowicie przebudowany w XVIII wieku, ma cenny ołtarz przedstawiający zaślubiny świętej Katarzyny autorstwa malarza Pordenone Pomponio Amalteo z 1537 roku.
  • 2 Palazzo Linussio, Via Pio Paschini, 21 Jacopo Linussio, osiemnastowieczny przemysłowiec z Carni, zdecydował się zbudować wspaniały kompleks architektoniczny, który służyłby zarówno jako przemysł tekstylny, jak i rezydencja dla jego rodziny. Kompleks fabryczny, ukończony w 1741 roku według projektu architekta z Tolmezzo Domenico Schiavi, odpowiada istotnemu projektowi pod względem funkcjonalności: bryły są połączone przegubowo przez centralny korpus, po bokach którego znajdują się dwie barchesse; z tyłu dwa duże skrzydła otaczają duży dziedziniec. Na środku fasady znajduje się elegancka płaskorzeźba z motywem Zwiastowania oraz tablica ze znakiem firmowym Linussio. Wewnątrz rezydencji, która poprzez modulację pomieszczeń ponownie proponuje wenecki model tamtych czasów, widoczny jest centralny hol; jego rolę, par excellence demonstracyjną, podkreślają freski na ścianach, które odzwierciedlają smak tamtych czasów. Obok pałacu stoi współczesna szlachecka kaplica poświęcona Marii Annunziata
Palazzo Campeis
  • 3 Palazzo Campeis, Via Pio Paschini, 21 W pałacu Campeis mieści się Carnickie Muzeum Sztuk Popularnych „Michele Gortani”, które jest częścią systemu muzeów Carnia. Ważna kolekcja, która jest największa w regionie, została założona w 1921 roku przez Michele Gortaniego; obszernie i kompleksowo dokumentuje życie, obyczaje, rolnictwo, przemysł Carnii na przestrzeni czasu, ze znacznymi zbiorami narzędzi, narzędzi, ubrań oraz z rekonstrukcją typowych środowisk (kuchnie, sypialnie i salony starożytne sklepy). Są też rzeźby, obrazy, instrumenty muzyczne, freski Francesco Chiarottiniego oderwane od Palazzo Garzolini, niektóre obrazy, w tym Portret Jacopo Linussio wykonany przez Nicolò Grassiego około 1732 roku, seria portretów z Karoliny XVIII-XIX wieku, trzy płótna Antonio Schiavi ze scenami biblijnymi i różnymi miniaturami. Architektura budynku przypomina weneckie rezydencje szlacheckie zarówno w podziale przestrzeni wewnętrznych, charakteryzujących się przejściowymi pokojami, jak iw układzie planimetrycznym składającym się z centralnego bloku z barchesse do użytku mieszkalnego i mniejszego korpusu portykowego dla służby. W elewacji głównej wyłaniają się drzwi wejściowe i umieszczone nad nimi okna słupkowe z kamienia tłuczonego
Torre Picotta - wejście
  • Palazzo Frisacco Pałac był domem rodziny Frisacco, notariuszy i urzędników odpowiedzialnych za miasto Carnic. Budynek przypomina w swoich formach architekturę wenecko-friulską, charakteryzującą się dużym portalem wejściowym w olbrzymim popiele z trójdzielnym otworem wychodzącym na kamienny balkon wsparty na podwójnych kamiennych półkach. Otwory obramowane szarością Carnic, przebieg strun i cała geometria z kwadratową podstawą obniżają budynek w XIX-wiecznej scenerii. Wnętrza charakteryzują poddasze z grubymi drewnianymi belkami oraz duże przestrzenie na parterze. Tylna część, złożona z gorsetu i dwukondygnacyjnego korpusu z osiowymi otworami do korpusu i oknami słupkowymi, pierwotnie służyła jako pomieszczenia usługowe i pralnicze; został rozebrany i zmodyfikowany po pracach restauracyjnych w latach sześćdziesiątych XX wieku. Obecnie w budynku odbywają się muzealne wystawy malarstwa i konferencje o tematyce artystycznej.
  • Porta di sotto Była częścią starożytnych murów miejskich (XII-XIV wiek), teraz prawie całkowicie zniknęła, które otaczały i chroniły miasto w średniowieczu
  • Torre Picotta Wzniesiony w 1477 roku w obliczu najazdów Turków, został zniszczony przez Niemców podczas II wojny światowej (1944), a później odbudowany dzięki opracowaniom na starych dokumentach i fotografiach. Położone na wzgórzu, do którego dochodziło się pieszo ścieżką, można podziwiać cały okoliczny krajobraz oraz samo miasto.
  • 4 San Floriano (w Illegio). Zbudowany w IX wieku, być może na ruinach poprzedniej budowli sakralnej z III-IV wieku, początkowo był poświęcony S. Vito. Stanowisko jest na wzgórzu z widokiem na Valle del But z jednej strony i dorzecze Illegio z drugiej. Jego jurysdykcja obejmowała parafie Illegio, Imponzo, Salino, Dierico i Paularo. Święto patrona wyznaczono na 4 maja, dzień poświęcony tytularnemu świętemu parafii.
  • 5 Santa Maria Oltrebut (Caneva di Tolmezzo). Został zbudowany w VI wieku na wzgórzu między miastami Caneva i Casanova nad potokiem But, kontrolując starożytną drogę Julii Augusta w kierunku Julium Carnicum i Norico (Austria). Tytułowy prezbiter kościoła posiada tytuły proboszcza z Tolmezzo, archidiakona Carnii i nadliczbowego protonotariusza apostolskiego. Oprócz miasta Tolmezzo jego jurysdykcja objęła parafie Caneva, Terzo i Lorenzaso, Cazzaso, Fusea i Betania. Święto patrona obchodzone jest 15 sierpnia (Wniebowzięcie NMP); inne ważne święta to San Lorenzo (10 sierpnia) i San Marco (25 kwietnia).


Najbliższe okolice[edytuj]

Praca[edytuj]

Nauka[edytuj]

Zakupy[edytuj]

Gastronomia[edytuj]

  • Trattoria Da Geppetto, via Redeulis (w Caneva), +39 0433 40569.
  • Ristorante Spaghetteria Pizzeria Antica Osteria, Via Marchi Giuseppe, 15, +39 0433 468750.
  • Trattoria Al Borgat, Piazza Mazzini, 7 / B, +39 0433 40372.
  • Restauracja Carnia, Via della Vittoria, 6, +39 0433 2542.
  • Corte dei Sapori, Via Cavour, 10, +39 0433 481020.
  • Pizzeria Vesuvio, Via Roma, 25, +39 0433 2789.

Festiwale, imprezy[edytuj]

Nocleg[edytuj]

Kontakt[edytuj]

Bezpieczeństwo[edytuj]

Apteki[edytuj]

  • Chiussi, Via Matteotti, 8 / A, +39 0433 2062.
  • Tosoni, Piazza Giuseppe Garibaldi, 20, +36 0433 2128

Informacje turystyczne[edytuj]

Poczta[edytuj]

  • Poczta Włoska, Via Carnia Libera 1944, 39, +39 0433 484232.

Gdzie dalej[edytuj]

  • Ampezzo - ośrodek wypoczynkowy w górnej dolinie Tagliamento, w którym zachowały się piękne przykłady domów architektury karnickiej z drewnianymi balkonami.
  • Venzone - Mumie z Venzone cieszą się wielkim rozgłosem, należą do epoki od XIV do XIX wieku, obecnie zachowały się w budynku w pobliżu Duomo. Proces mumifikacji nie jest spowodowany ingerencją człowieka, ale przyczynami naturalnymi (odpowiednia temperatura i wilgotność, duża zawartość siarczanu wapnia w glebie).
  • Gemona del Friuli - Odbudowa miasta po strasznym trzęsieniu ziemi w 1976 roku, które rzuciło je na kolana, jest niezrównanym przykładem wartości jego mieszkańców, którzy oprócz domów odbudowali kamień po kamieniu jego piękną katedrę.
  • Pontebba - letnisko, przez długi czas była pograniczem najpierw między Serenissimą, potem Włochami i Austro-Węgier.

Trasy[edytuj]

  • Pievi della Carnia - Dziesięć starożytnych kościołów parafialnych, które kiedyś były, a także ośrodkami kultu, siedzibami władzy cywilnej.





Na niniejszej stronie wykorzystano treści ze strony: Tolmezzo opublikowanej w portalu Wikitravel; autorzy: w historii edycji; prawa autorskie: na licencji CC-BY-SA 1.0