Powiat malborski

	Powiat malborski;
	Herb
	Mapa
	Informacje
Państwo	Polska
Region	Województwo pomorskie
Powierzchnia	494,23 km²
Ludność	64 189
Kod pocztowy	82-200

Powiat malborski

Powiat malborski – powiat w województwie pomorskim, położony przede wszystkim na Żuławach Wiślanych, nad Nogatem i w sąsiedztwie Wisły. Jego stolicą jest Malbork, znany przede wszystkim z monumentalnego zespołu zamkowego zakonu krzyżackiego wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Poza Malborkiem powiat oferuje typowy krajobraz żuławski: równiny poprzecinane kanałami i rowami melioracyjnymi, wsie o średniowiecznym rodowodzie, gotyckie kościoły, domy podcieniowe, dawne cmentarze mennonickie oraz zabytki hydrotechniki. Teren jest szczególnie atrakcyjny dla turystyki rowerowej i krajoznawczej.

Charakterystyka

Powiat malborski leży we wschodniej części województwa pomorskiego. Większość jego obszaru należy do Żuław Wiślanych. Krajobraz jest przeważnie płaski i rolniczy, z rozbudowaną siecią kanałów, rowów melioracyjnych i wałów przeciwpowodziowych. Najważniejszą rzeką jest Nogat, stanowiący wschodnie ramię delty Wisły.

Powiat sąsiaduje z powiatami: nowodworskim, gdańskim, tczewskim, sztumskim oraz elbląskim w województwie warmińsko-mazurskim.

Teren powiatu stanowi część historycznych Żuław. Charakterystycznym elementem krajobrazu kulturowego są średniowieczne układy wsi, ceglane kościoły gotyckie, zabudowa związana z osadnictwem olęderskim i mennonickim oraz urządzenia melioracyjne i przeciwpowodziowe.

Miasta i gminy

Miasta

Malbork – stolica powiatu i jego główny ośrodek turystyczny. Najważniejszym zabytkiem jest zespół zamkowy dawnej stolicy państwa zakonu krzyżackiego, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miasto jest też głównym węzłem kolejowym i komunikacyjnym regionu.
Nowy Staw – niewielkie miasto żuławskie z zachowanym historycznym układem urbanistycznym, gotycką kolegiatą św. Mateusza oraz charakterystyczną wieżą dawnego kościoła ewangelickiego, nazywaną „Ołówkiem”.

Gminy wiejskie

Gmina Malbork – otacza miasto Malbork; obejmuje wsie położone nad Nogatem i na Żuławach.
Gmina Lichnowy – typowo żuławska gmina rolnicza z licznymi historycznymi wsiami i zabytkami architektury sakralnej.
Gmina Miłoradz – obejmuje tereny między Nogatem i Wisłą; znajdują się tu m.in. Mątowy Wielkie i Mątowy Małe.
Gmina Stare Pole – wschodnia część powiatu, położona przy trasie Malbork–Elbląg; teren typowego krajobrazu Żuław Elbląskich.

Dojazd

Koleją

Najważniejszym węzłem kolejowym jest Malbork. Miasto ma bezpośrednie połączenia m.in. z Gdańskiem, Tczewem, Elblągiem, Olsztynem i Warszawą. Dzięki położeniu przy ważnej magistrali kolejowej Malbork jest dogodnym punktem rozpoczęcia zwiedzania powiatu.

Na terenie powiatu znajdują się również mniejsze stacje i przystanki kolejowe, m.in. w Starym Polu i Szymankowie.

Samochodem

Najważniejszymi drogami są:

DK22 – prowadząca przez Malbork w kierunku Tczewa i Elbląga,
DK55 – prowadząca z Malborka w kierunku Nowego Dworu Gdańskiego oraz Sztumu i Kwidzyna.

Sieć dróg lokalnych pozwala dotrzeć do większości żuławskich wsi, jednak przy zwiedzaniu mniejszych miejscowości własny samochód lub rower są znacznie wygodniejsze niż komunikacja publiczna.

Warto zobaczyć

Malbork

Zamek w Malborku – monumentalny zespół średniowiecznego zamku zakonu krzyżackiego, dawna siedziba wielkich mistrzów, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
historyczne centrum Malborka i pozostałości średniowiecznych fortyfikacji miejskich,
bulwary nad Nogatem – dobre miejsce na spacer i oglądanie panoramy zamku, szczególnie z zachodniego brzegu rzeki.

Nowy Staw

kolegiata św. Mateusza – monumentalny gotycki kościół należący do najważniejszych zabytków sakralnych Żuław,
Galeria Żuławska „Ołówek” – dawny kościół ewangelicki z charakterystyczną wysoką wieżą,
historyczny układ śródmieścia.

Gotyckie kościoły wiejskie

Na terenie powiatu zachowało się wiele średniowiecznych kościołów charakterystycznych dla krajobrazu Żuław. Warto zwrócić uwagę m.in. na świątynie w Lichnowach, Mątowach Wielkich, Mątowach Małych i innych starych wsiach żuławskich.

Dziedzictwo żuławskie

Poza najbardziej znanymi zabytkami szczególną wartość mają:

dawne domy podcieniowe i tradycyjne zagrody żuławskie,
cmentarze mennonickie i pozostałości osadnictwa olęderskiego,
historyczne układy wsi,
wały przeciwpowodziowe, kanały i inne elementy dawnego systemu melioracyjnego.

Aktywnie

Rowerem

Płaski krajobraz Żuław oraz gęsta sieć lokalnych dróg sprzyjają przede wszystkim turystyce rowerowej. Ciekawe wycieczki można planować między Malborkiem, Nowym Stawem, Lichnowami, Miłoradzem i wsiami położonymi nad Wisłą i Nogatem. Atrakcją samą w sobie jest jazda drogami biegnącymi wzdłuż wałów, kanałów i przez historyczne wsie żuławskie.

Z powiatem związane są m.in. następujące szlaki rowerowe:

Szlak Rowerowy Mennonitów – czerwony, 29,79 km; przez powiat malborski przechodzi m.in. przez Stare Pole.
Szlak Zamków Powiśla – oliwkowy, 95 km; obejmuje m.in. Malbork i Nową Wieś Malborską, a dalej prowadzi przez powiat sztumski i kwidzyński.
Po Dolinie Dolnej Wisły – czarny, 480 km; bardzo długi szlak, który zahacza o teren powiatu poprzez miejscowości takie jak Mątowy Małe, Mątowy Wielkie i Miłoradz.

Wiślana Trasa Rowerowa – prawy brzeg – 110 km w województwie pomorskim; przebieg: Kwidzyn – Biała Góra – Mątowy Wielkie – Lichnowy – Ostaszewo – Drewnica – Mikoszewo.

Nad wodą

Nogat jest częścią systemu dróg wodnych Pętli Żuławskiej. Ma 62 km długości, łączy Wisłę z Zalewem Wiślanym, a dalej przez Kanał Jagielloński także z Elblągiem. Na odcinku związanym z powiatem malborskim znajdują się ważne punkty infrastruktury wodnej: śluza Szonowo, Malbork z przystaniami przy zamku i w Parku Północnym oraz śluza Rakowiec. Z punktu widzenia turysty zwiedzającego powiat malborski najciekawszy jest oczywiście Malbork oglądany od strony Nogatu, czyli około 19 km szlaku wodnego wypadającego przy zamku (w jego sąsiedztwie są miejsca do cumowania).

Pieszo

Znakowane szlaki turystyczne

Przez teren powiatu przebiegają znakowane szlaki turystyki pieszej PTTK, łączące Malbork i miejscowości Żuław z sąsiednimi powiatami. Opiekę nad szlakami w tym rejonie sprawuje Międzyoddziałowa Komisja Turystyki Pieszej PTTK z siedzibą w Kwidzynie.

Szlaki prowadzą zarówno przez tereny zurbanizowane, jak i przez typowy krajobraz żuławski, obejmujący równiny, doliny rzeczne, wały przeciwpowodziowe oraz historyczne wsie. Część tras stanowi fragmenty dłuższych szlaków wykraczających poza granice powiatu malborskiego:

Szlak Kopernikowski: Kępki (Nogat) — [granica powiatu malborskiego] — Myszewo – Malbork — [granica powiatu malborskiego] — Gościszewo – Biała Góra – Ryjewo – Kwidzyn – leśn. Sadlinki – Gardeja (PKP).
Szlak Nadwiślański: Sztum (PKP) – Biała Góra – [granica powiatu malborskiego] – Mątowy Wielkie – [granica powiatu malborskiego] – Palczewo – Ostaszewo – Niedźwiedziówka – Żuławki – Mikoszewo

Trasy spacerowe i tematyczne

powiatowe/miejskie trasy piesze po Malborku, np.: „Drogą architektury miasta Malborka”

Trasy pielgrzymkowe

Pielgrzymka śladami bł. Doroty z Mątów Wielkich organizowana corocznie przez Archidiecezję Gdańską