Zagłębie Dąbrowskie

Zagłębie Dąbrowskie
Zamek w Będzinie
Lokalizacja
Flaga
Herb
Informacje
Państwo	Polska
Stolica	Sosnowiec
Powierzchnia	690 km² (2014) km²
Liczba ludności	489 tys. (2014)
Język	polski
Kod samochodowy

Zagłębie Dąbrowskie – region geograficzno-historyczny zachodniej Małopolski, położony na pograniczu z Górnym Śląskiem; w ujęciu klasycznym opisywany jako obszar w widłach rzek: Brynica, Białej i Czarnej Przemszy. Granice regionu nie są administracyjnie wyznaczone i w literaturze spotyka się kilka ujęć jego zasięgu (od „rdzenia” miejsko-górniczego po definicje szerokie obejmujące okoliczne gminy).

Region jest kojarzony przede wszystkim z dziedzictwem przemysłowym (górnictwo węgla kamiennego, hutnictwo, kolejnictwo), ale też z zabytkami średniowiecznymi (m.in. zamek w Będzinie), rezydencjami przemysłowców oraz terenami rekreacyjnymi (np. Pojezierze Dąbrowskie – „Pogorie”).

Geografia

Zagłębie Dąbrowskie leży w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego i jest opisywane jako północno-wschodnia część Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (w ujęciu funkcjonalnym). Charakterystycznym elementem „kręgosłupa” regionu są doliny Brynicy oraz Białej i Czarnej Przemszy, które historycznie stanowiły ważne linie podziałów (także granicznych).

Najbardziej rozpoznawalnym obszarem rekreacyjnym jest Pojezierze Dąbrowskie – zespół zbiorników „Pogoria” w Dąbrowie Górniczej (m.in. plaże, sporty wodne, trasy spacerowe i rowerowe).

Historia

W średniowieczu obszar dzisiejszego Zagłębia wiązał się z Małopolską (m.in. system obronny na pograniczu ze Śląskiem), czego materialną pamiątką jest zamek w Będzinie – jedna z kluczowych warowni Kazimierza Wielkiego w tym rejonie.

Nowoczesna tożsamość regionu silnie ukształtowała się w XIX wieku, wraz z industrializacją i rozwojem górnictwa oraz przemysłu ciężkiego, a także w związku z politycznymi podziałami zaborowymi na styku z Górnym Śląskiem.

Nazwa

W literaturze wskazuje się, że określenie „Zagłębie Dąbrowskie” upowszechniło się na przełomie XIX i XX wieku; jako wczesne użycia przywoływane są m.in. publikacje z końca XIX w. oraz wydawnictwa z początku XX w., kiedy utrwalił się termin dwuczłonowy nawiązujący do charakteru przemysłowo-górniczego regionu.

Regiony

Zagłębie Dąbrowskie nie ma urzędowo wytyczonych granic, dlatego sensownie jest myśleć o nim „warstwowo”:

• Rdzeń miejski i górniczy – w najwęższych ujęciach obejmujący m.in. Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Czeladź oraz Wojkowice (z wyłączeniami niektórych peryferyjnych dzielnic).
• Ujęcie węższe i szerokie – spotykane w opracowaniach obejmujące dodatkowo m.in. Sławków, Psary, Bobrowniki, Ożarowice, Mierzęcice i Siewierz.

Miasta

• Sosnowiec – największy ośrodek regionu, często wskazywany jako jego „stolica” (w znaczeniu umownym).
• Dąbrowa Górnicza – miasto kojarzone z Pojezierzem Dąbrowskim i dziedzictwem przemysłowym.
• Będzin – zamek, zabytkowe centrum oraz obiekty podziemne.
• Czeladź – m.in. dziedzictwo przemysłowe i zabudowa miejska.

W ujęciach szerszych (zależnie od przyjętej definicji) pojawiają się także m.in.: Wojkowice, Sławków i Siewierz.

Co zobaczyć i zrobić

Zamek w Będzinie.

Zamek Sielecki w Sosnowcu.

Pałac Schoena (Muzeum w Sosnowcu).

Pogoria III w Dąbrowie Górniczej.

• Zamek w Będzinie – jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów widokowych i muzealnych regionu.
• Zamek Sielecki (Sosnowiec) – rezydencja obronna i centrum wydarzeń kulturalnych.
• Pałac Schoena (Muzeum w Sosnowcu) – dawna rezydencja przemysłowców, dziś instytucja muzealna.
• Pojezierze Dąbrowskie (Pogorie) – rekreacja nad wodą, sporty wodne, spacery i rower.
• Podziemia Będzińskie – krótka trasa podziemna w Będzinie (zwiedzanie z przewodnikiem).

Gdzie dalej

• Górny Śląsk (Katowice i okolice)
• Jura Krakowsko-Częstochowska
• Kraków
• Olkusz i okolice (m.in. w kierunku Pustyni Błędowskiej – zależnie od planu podróży).